fbpx

Giá của hạnh phúc (kỳ 1)

Chúng ta tôn vinh văn hóa tạo dựng tài sản nhưng lại cho rằng tiền không mua được hạnh phúc. Lý do?

Edgar Bronfman (cha), vị tỷ phú của đế chế Seagram, đã từng nói rằng ông luôn cầu nguyện mỗi khi lên chuyên cơ riêng. Sợ máy bay, nhưng ông đã không cầu xin Chúa cứu mình trong cỗ máy phi trọng lực này. Thay vào đó, ông cảm ơn Chúa vì đã an bài cho ông không phải di chuyển bằng máy bay thương mại. “Nếu phải khốn khổ thì tôi sẽ giàu khốn khổ chứ không phải nghèo khốn khổ”, ông hài hước.

Không thể phủ nhận rằng, sự giàu sang luôn có lợi ích riêng. Nó không chỉ mang đến những điều hay ho và khả năng chăm sóc sức khỏe vượt trội, mà còn cả sự tự do, sự kiểm soát, những lựa chọn – được thu nhỏ qua chuyến bay của những cư dân tinh hoa để di chuyển đến những ngôi nhà nghỉ dưỡng của họ khi đại dịch Covid xảy ra. Chẳng có gì đáng ngạc nhiên khi thứ công cụ đầu tiên mà mọi người nghĩ sẽ khiến họ hạnh phúc chính là tiền bạc.

Họ đang nhầm lẫn. Hãy nghĩ đến Phần Lan, một đất nước chỉ có sáu tỷ phú được xếp hạng là quốc gia hạnh phúc nhất thế giới ba năm liên tiếp.

Sự mù mờ đáng ngạc nhiên về tác động cảm xúc của tiền bạc đã khiến một số học giả – cả các nhà tâm lý học lẫn các nhà kinh tế học – tập trung nghiên cứu vấn đề này một cách chuyên sâu. Các chuyên gia có xu hướng xác định khái niệm hạnh phúc theo hai cách: niềm vui trong khoảnh khắc (“Nhóm của tôi vừa chiến thắng World Series!”, “Đây là loại kem ngon nhất tôi từng ăn!”) và sự hài lòng trong cuộc sống nói chung (“Tôi yêu sự nghiệp, gia đình và hài lòng với cuộc sống”). Không ai cho rằng sống trong nghèo đói là một trở ngại đáng kể để đạt được một trong hai trạng thái nói trên vì một số lý do. Nhưng sau khi các nhu cầu cơ bản như nhà ở, thực phẩm, giáo dục và chăm sóc sức khỏe được đáp ứng, các chuyên gia thường bất đồng về vai trò của đồng tiền.

Nhiều học giả cho thấy rằng càng giàu, con người càng cảm thấy hạnh phúc, nhưng cũng có những thứ cần thiết khác để khiến niềm hạnh phúc của bạn được nhân lên. Sonja Lyubomirsky – giáo sư tâm lý tại Đại học California, Riverside, và là một trong những học giả hàng đầu về vấn đề hạnh phúc – nói rằng chắc chắn có mối tương quan giữa tiền bạc và hạnh phúc. Nếu kiếm được một triệu USD mỗi năm, bạn sẽ cảm thấy hạnh phúc hơn người kiếm được 500.000 USD và người này sẽ hạnh phúc hơn người kiếm được 250.000 USD, nhưng đó luôn là con đường hai chiều. “Bất cứ khi nào nói về tiền bạc và hạnh phúc, chúng ta sẽ luôn cho rằng tiền bạc sẽ mang lại hạnh phúc”, bà giải thích. “Tuy nhiên, mối quan hệ nhân quả khác mới thực sự quan trọng”.

Nghiên cứu cho thấy rằng nếu vui vẻ hơn, bạn có khả năng kiếm được một công việc tốt và tích lũy thêm thu nhập trong suốt cuộc đời của mình. Lyubomirsky cho biết rằng, hầu hết các nhà tuyển dụng có xu hướng chọn những ứng viên vui vẻ, lạc quan hơn là một người trầm lặng, khép kín.

Chẳng có gì đáng ngạc nhiên khi thứ công cụ đầu tiên mà mọi người nghĩ sẽ khiến họ hạnh phúc chính là tiền bạc

Lyubomirsky cũng lưu ý rằng sự giàu có – một trong những biểu tượng của vị thế và đẳng cấp – có thể bị đánh đổi bởi vô vàn áp lực từ việc điều hành doanh nghiệp, sự phiền muộn bởi con cái hư hỏng hay quỹ thời gian hạn hẹp cho những hạnh phúc giản đơn. “Nếu tiền bạc không gây ra một số vấn đề thì những người giàu có sẽ hạnh phúc hơn rất nhiều, nhưng thực tế họ chỉ hạnh phúc hơn một chút. Thật vậy, một nghiên cứu đáng chú ý cho thấy những kẻ trúng xổ số hầu như chẳng hạnh phúc hơn những người không trúng và chỉ hạnh phúc hơn 33% so với những người bị liệt trong các vụ tai nạn giao thông. Cuộc sống sung túc vẫn không làm họ thỏa mãn. Hơn nữa, họ ít cảm thấy thoải mái và thư giãn hơn từ các hoạt động thường nhật – chẳng hạn như ăn sáng, trò chuyện với bạn bè – so với các nhóm khác.

Catherine A. Sanderson – một học giả đáng kính khác chuyên nghiên cứu về hạnh phúc, đồng thời là giáo sư tâm lý học tại Amherst College – hoài nghi về bất kỳ mối tương quan nào giữa tiền bạc và hạnh phúc khi chỉ ra rằng mức thu nhập của con người đã tăng vọt trong 60 năm qua, trong khi tỷ lệ người dân “rất hạnh phúc” vẫn ở mức ổn định. Theo bà, vấn đề chính là những gì mà các nhà khoa học xã hội gọi là “vòng xoáy khoái lạc” (hedonic treadmill). Ngoài ra, bà khẳng định, những người có thu nhập cao hơn thường có xu hướng dành ít thời gian hơn cho các hoạt động mang lại cho họ niềm vui và nhiều thời gian hơn để khiến mình giàu có hơn nữa.

Theo nhiều chuyên gia, vòng xoáy khoái lạc chính là một trong những lý do lớn nhất khiến tiền bạc không thể tạo ra nhiều hạnh phúc hơn, bởi càng có nhiều tiền, chúng ta càng có xu hướng muốn có nhiều hơn nữa. Sanderson chỉ ra điều mà bà gọi là “nghịch lý của sự giàu có”: Sau thời gian làm việc chăm chỉ, bạn muốn chuyển đến khu phố nhà giàu sang trọng mà bạn hằng mơ tưởng, rồi cảm thấy chán nản khi đã đạt được mục tiêu. “Tôi có một căn nhà ở Hamptons, nhưng vẫn ước mình có một căn nhà bên bờ biển”, bà nói, mặc dù những cái bẫy của sự đố kị cũng có thể là chiếc xe hơi hay kỳ nghỉ. Con người một khi có cảm giác thỏa mãn vì chiếm hữu được nhiều hơn đồng loại xung quanh thì đồng thời cũng chịu áp lực phải kiếm tiền nhiều hơn nữa để duy trì trạng thái thỏa mãn. Và cuộc chạy đua marathon ấy sẽ không bao giờ có hồi kết. Sanderson trích dẫn một câu nói được cho là của Theodore Roosevelt: “Sự so sánh chính là kẻ đánh cắp niềm vui”. Đáng ngạc nhiên, giải pháp này không phải là cách để so sánh theo kiểu “nhìn xuống”, tức là hướng tới những người có ít tiền bạc hơn, như Lyubomirsky đã giả định khi thực hiện dự án nghiên cứu đầu tiên của mình tại Đại học Stanford. Phỏng vấn các sinh viên đại học Stanford, bà phát hiện ra rằng những người hạnh phúc nhất không so sánh kiểu “nhìn lên” hay “nhìn xuống”. “Những người hạnh phúc không so sánh mình với ai. Còn những kẻ không hạnh phúc thì lại hay than phiền và so sánh. Việc tự huyễn hoặc bản thân rằng người khác nghèo hèn hơn không phải là một chiến lược tuyệt vời làm nên hạnh phúc”, bà chia sẻ.

Với tư cách là phó giáo sư tại Đại học Pepperdine, Judy Ho nghiên cứu các nhóm cư dân thiểu số có thu nhập thấp, đồng thời điều trị cho những bệnh nhân siêu giàu, bao gồm cả những người nổi tiếng và các yếu nhân khác trong vai trò một bác sĩ thần kinh lâm sàng. Bà cho rằng, bệnh trầm cảm và các bệnh tâm thần khác là hậu quả của sinh học, môi trường và trải nghiệm sống. Mức độ trầm cảm của những người giàu có cũng không thấp hơn so với những người thất nghiệp trong xã hội. “Một số người thất nghiệp không bị trầm cảm, trong khi những người giàu có lại trầm cảm vì cảm thấy thua kém người có chức tước khác. Đối với một số người, việc so sánh có thể là động lực để họ phấn đấu; nhưng với số khác, đó là nguyên nhân của sự tuyệt vọng”, Judy cho biết.

(Đọc tiếp kỳ 2)

Sign up for our Newsletters

Stay up to date with our latest series

Stay in touch with the latest in luxury

PHIÊN BẢN THỬ NGHIỆM
CÔNG TY CỔ PHẦN INDOCHINE MEDIA VENTURES VIỆT NAM
GCNĐT số: 411032000105

Địa chỉ liên hệ: Biệt thự số A2.02 Saigon Pearl, 92 Nguyễn Hữu Cảnh, Phường 22, Quận Bình Thạnh, Tp.Hồ Chí Minh
Email: [email protected]
20150827110756-dathongbao-e1459136219441